In 1879 werd in opdracht van het Belgische episcopaat het LEMMENSINSTITUUT opgericht in Mechelen.
Hiervoor deden de bisschoppen een beroep op de docent orgel van het Brusselse muziekconservatorium: Jaak Nicolaas LEMMENS (1823-1881), de enige Belgische musicus van Vlaamse origine die tijdens vorige eeuw met volle recht aanspraak kon maken op internationale faam. Zijn betekenis als schakel tussen Duitsland, Frankrijk en Engeland op het gebied van orgelspel en -literatuur in het algemeen en zijn bijdrage aan de internationale ontdekking van de figuur van J.S. Bach in het bijzonder, zijn wereldwijd erkend en geroemd.

Zijn opvolgers, Edgar TINEL (1854-1912; directeur van 1881 tot 1909) en Aloys DESMET (1867-1917; directeur   van 1909 tot 1917) verruimden het opleidingsmodel van het loutere orgelspel naar muziektheorie en compositie.

Mgr. Julius VAN NUFFEL (1883-1953; directeur van 1918 tot 1952) en Mgr. Jules VYVERMAN (1900-1989; directeur van 1952 tot 1962)  verbonden  aan hun  directeurschap de leiding van het internationaal befaamde Sint-Romboutskoor van de Mechelse kathedraal. In het studiecurriculum ging meteen grote nadruk liggen op het vocale in de vorm van koorzang en koordirectie met als repertoire het gregoriaans, de oude (Vlaamse) polyfonie en de eigentijdse (Vlaamse) religieuze liturgische muziek.



Jozef JORIS (°1923; directeur van 1962 tot 1988) zorgde in eerste instantie voor de consolidatie van de onderwijsideeën van zijn voorgangers door er een legaal structureel kader aan te geven en de diploma’s op hun volle waarde te doen erkennen.
Daarenboven ging zijn aandacht uit naar de vorming van musici-pedagogen ten behoeve van het algemeen vormend onderwijs (van kleuterschool tot universiteit) op een ogenblik dat de officiële muziek- en conservatoriumwereld nog enkel maar oog had voor het solistische en instrumentale specialistendom. In dezelfde zin werd de opleiding behartigd van dirigenten voor (liturgische en profane) koren en harmonie- en fanfareorkesten en van leiders voor jeugdmuziekateliers, dit alles ten bate van de verheffing van de muziekcultuur aan de brede basis.
In 1971 richtte hij de eerste wettelijk erkende muziekhumaniora in het land op, uniek en tot dan toe onbestaand en ondenkbaar binnen het vrij onderwijs. Na enkele jaren mondde deze muziekhumaniora logischerwijze uit in een volledig uitgebouwd conservatorium.
 
In de lijn van de eigen traditie werd deze professionele muziekhogeschool stevig gestoeld op de Anglo-Germaanse geest, d.w.z. niet eng verticaal uitgebouwd (cfr. de oude structuren van de conservatoria naar Romaans model), maar breed en algemeen-cultureel vormend met een voltijdse vijf-jaar-durende opleiding, sinds het begin conform aan de structuur en de wetgeving van het hoger onderwijs in het algemeen.

Voor de realisatie hiervan leidde directeur JORIS in 1968 de verhuis van het instituut van Mechelen naar Leuven, waar  sindsdien een volwaardige campus werd uitgebouwd. Verscheidene  concertzalen, grote en kleine aula’s en les- en musiceerlokalen staan ter beschikking van de studenten, naast een groot aantal van orgel of piano voorziene “studio’s” voor individuele studie. Op die wijze wordt aan de studenten de mogelijkeid geboden om van maandagmorgen tot vrijdagavond gezamenlijk te studeren op de campus, waar individuele studie en muzikale groepswerking even noodzakelijk zijn als centraal onderwijsgegeven.

Onder het beleid van Paul SCHOLLAERT (°1940; directeur van 1988 tot 2005) en mede in het kader van de jongste hogeschooldecreten van 1991 en 1994 volgden de oprichting van de opleiding drama, de afstudeerrichting jazz en muziektherapie. Deze laatste afstudeerrichting is nu reeds internationaal toonaangevend. Bewijs ervan is  o.a. de door het mondiale forum van de muziektherapie aan het Lemmensinstituut gerichte uitnodiging voor de inrichting van het Europese congres in 1998. 
In 1995 trad het Lemmensinstituut als medestichter toe tot de  Hogeschool voor Wetenschap & Kunst. Sinds september 2012 werd deze l omgevormd tot LUCA School of Arts, die tevens deel uitmaakt van de Associatie KU Leuven.
Op 1 oktober 2005 nam Marc ERKENS het mandaat van departementshoofd op en werd Paul SCHOLLAERT campusdirecteur. Tom DE HAES is sinds mei 2011 directeur van de Kunsthumaniora.